Marquis de Sade : L'institutor filosòf (L'instituteur philosophe)
Traduction en provençal : Anthony Walker

L'INSTITUTOR FILOSÒF




    De totei lei sciéncias que l'òm inculca dins la tèsta d'un enfant quand òm trabalha a son educacion, lei mistèris dau crestianisme, ben qu'una dei pus sublimas partidas d'aquela educacion sensa dobte, ne son pr'aquò aquelei que s'introduson ambe lo mai de facilitats dins son joine esperit. Persuadir per exemple a un joine òme de catorce o quince ans que Dièu lo paire e Dièu lo filh son qu'un, que lo filh es consubstanciau a son paire, e que lo paire l'es au filh, eca., tot aquò, ben que necessari pr'aquò qu'aquò sieche au bonur de la vida, es mai dificil de faire entender que de l'algebra, e quand òm vòu i capitar, òm es obligat d'emplegar de certanei tornièrs de còrs, de certaneis explicacions materialas que, totei mauproporcionadas que son, facilitan pr'aquò a un joine òme l'intelligéncia de l'objèct misteriòs.
    Degun èra pus profondament penetrat d'aquesta methòda que M. l'abat Du Parquet, preceptor dau joine còmte de Nerceuil, avent d'environ quince ans e de la mai polida figura que foguèsse possible de veire.
    - M. l'abat, disiá per jorn lo pichòt còmte a son institutor, en veritat la consubstancialitat es au dessus de mei forças, m'es absoludament impossible d'entender que doas personas pòscan ne'n faire qu'una ; desvolopatz-ieu aqueste mistèri, vos ne'n conjuri, o metètz-lo dau mens a ma portada.
    L'onèst abat, envejós de capitar dins son educacion, contènt de poder facilitar a son escolan tot ço que podiá ne'n faire un jorn un polit subjèct, imaginèri un mejan pron plasent d'aplanir lei dificultats qu'embarassavan lo còmte, e-n-aqueste mejan près dins la natura deviá necessariment capitar. Faguèt venir en co d'eu una chatona de trece o catorce ans e avent ben educat la polida, la conjonguèt a son joine escolan.
    - E ben, li diguèt, a present, l'amic, concebètz lo mistèri de la consubstancialitat : comprenètz ambe mens de pena qu'es possible que doas personas ne'n façan qu'una ?
    - O mon Dièu, òc-ben Sénher l'abat, diguèt lo plasent energumèn, entendi tot ara amb una facilitat sosprenenta ; m'estoni pas s'aqueste mistèri fa, òm ditz, tota la jòia dei personas celestialas, car es plan doç de s'amusar de faire qu'un.
    Quauquei jorns aprep, lo pichòt còmte preguèt son institutor de li donar una autra leiçon, per ço que, pretendiá, i aviá encara quauquaren dins lo mistèri qu'entendiá pas plan e que podiá s'explicar qu'en lo celebrant encar un còp, ansin que l'aviá ja fach. Lo complasent abat qu'aquesta scèna amusava versemblablament tant coma son escolan, faguèt revenir la chatona e la leiçon comencèt tornamai, mai aqueste còp, l'abbat singularament esmogut de la perspectiva deliciòsa que lo polit pichon de Nerceuil li presentava en se consubstancient ambe sa companha, ne posquèt tenir a se metre en terç dins l'explicacion de la parabòla evangelica, e lei beutats que sei mans deuran percorir pr'aquò finissián lèu per l'enflamar totalament.
    - Me sembla qu'aquò va plan tròp lèu, diguèt Du Parquet en captivent lei renas dau pichòt còmte, tròp d'elasticitat dins lei movaments, d'onte resulta que la conjonccion estent pus tant intima presenta mens ben l'imatge dau mistèri que s'agís de demostrar aicí... Se fixiam, òc, d'aquesta maniera, diguèt lo fripon en rendent a son escolan ço que aqueu prestava a la joina filha.
    - A ! O mon Dièu, que me fasètz de mau, Sénher l'abat, diguèt lo joine enfant, mai aquesta ceremònia me pareis inutiu, que m'apren de mai au subjèct dau mistèri ?
    - Eh, ventrebleu, diguèt l'abat en balbucejant de plaser, veses pas plan, car amic, que t'apreni tot au còp ? Aquò es la trinitat, mon enfant... Aquò es la trinitat qu'encuei t'expliqui, encara cinc o sièis leiçons parieras e seras doctor en Sorbona.


Marquis de Sade Petites Histoires du Marquis de Sade

©2007 Sade-ecrivain.com - Contact - Forum -